Sâlik, bugün bir söz duydun: “Gönül dediğin kil gibidir, çamur gibidir; aşk deyince suret alır.”

Sâlik, bugün bir söz duydun: “Gönül dediğin kil gibidir, çamur gibidir; aşk deyince suret alır.” Bir müddet bu sözün tesirinde kaldın. Çünkü insanın gönlüne dair nice hakikat, bazen uzun uzun anlatılan kitaplardan değil, bir cümlenin içine saklanmış birkaç kelimeden zuhur eder. Düşündün; demek ki gönül, kendi başına tamamlanmış bir şey değildi. Bir şekil bekliyordu. Bir dokunuş, bir nefes, bir sevda… Belki de insan, neye gönül verirse zamanla ona benziyordu.

Sâlik, aşk insana hep lâzımdır. Bunu sakın yalnızca iki insan arasında yaşanan bir muhabbetten ibaret sanma. İnsan sevmek için yaratılmıştır. Bir çocuğun annesine bakışında, bir insanın dostuna sadakatinde, bir garibin kapısını çaldığı evde, bir kulun secdede gözlerini kapatışında aşkın başka başka suretleri vardır. İnsanın insana olan aşkı da bir yerde mukaddestir. Çünkü bir insanı sevmek, onun varlığına kıymet vermek, derdini kendi derdin bilmek, yokluğunda eksilmek ve varlığında şükretmek de insan ruhunun inceliklerindendir. Lâkin burada ince bir çizgi vardır: Sevdiğini Allah’ın yerine koymak başka, Allah’ın yarattığı bir güzelliği sevmek başkadır.

İşte aşkın iki ayrı istikameti burada başlar. Kimi aşk, insanı kendi nefsinden uzaklaştırır; kimi aşk ise nefsini insanın önüne bir taht gibi kurar. Birincisinde insan sevdikçe incelir, merhameti artar, kendisini sorgulamaya başlar. İkincisinde ise sevdikçe sahiplenir, sahip oldukça kıskanır, kıskandıkça hükmetmek ister. Birinde gönül genişler, diğerinde daralır. Birinde insan sevdiğinin iyiliğini kendi arzusunun önüne koyar; diğerinde sevdiğini kendi eksikliğini tamamlayacak bir nesneye dönüştürür. Psikoloji buna bazen bağımlı bağlanma, bazen terk edilme korkusu, bazen de benlik ihtiyacının karşılanması der. Tasavvuf ise belki daha eski ve daha keskin bir kelimeyle karşılık verir: Nefs.

Sâlik, aşkın kendisi kadar yönü de mühimdir. Zira her sevda insanı Hakk’a yaklaştırmaz. Kimi sevda, insanın içindeki karanlığı büyütür; kimi sevda o karanlığa bir kandil yakar. Bir insanın yüzünde bütün kâinatı görmeye başlayıp Yaradan’ı unutmak da mümkündür, o yüzdeki güzelliğin sahibini hatırlayıp şükretmek de… Mesele sevmenin kendisinde değil, sevginin insanı nereye götürdüğündedir. Doğru aşk, insanı Allah’a götürür. Çünkü hakiki muhabbet, sevdiğinin de kendisinin de bir emanet olduğunu öğretir. İnsan, sevdiğine sahip olmak yerine ona karşı mesuliyet duymayı öğrenir. İşte o vakit aşk, nefsin arzusu olmaktan çıkar, insanın terbiyesine vesile olur.

Belki de bu yüzden bazı insanlar bir ömür sevdikleri hâlde bir türlü olgunlaşamazlar. Çünkü aşkı bir terbiye kapısı değil, arzularının tahakkuku olarak görürler. Karşılık beklerler, ilgi beklerler, daima hatırlanmak, daima aranmak isterler. Bekledikleri gerçekleşmeyince de sevdiklerini değil, kendi beklentilerini kaybetmiş gibi acı çekerler. Oysa insanın gönlü yalnızca sevilmekle değil, sevmeyi öğrenmekle de olgunlaşır. Bazen birini serbest bırakmak, ona sarılmaktan daha büyük bir sevgidir. Bazen susmak, söylenebilecek en güzel sözdür. Bazen de bir insanın hayatından çekilmek, ona yapılabilecek son iyiliktir.

Sâlik, bugün duyduğun o söze yeniden dön. Gönül gerçekten de kil gibidir. Kiminin elinde put olur, kiminin elinde kandil. Kimi onu hırsıyla yoğurur, kimi muhabbetiyle. Kimi nefsine bir suret verir, kimi ruhuna. Lâkin unutma, çamura şekil veren el kadar, o şeklin hangi istikamete baktığı da mühimdir. Gönlünü neyle yoğurduğuna dikkat et. Çünkü insan bir müddet sonra yalnızca sevdiğine değil, sevme biçimine de benzer.

Ve sen, ey sâlik; sevmekten korkma. Aşksız kalmış bir gönül, susuz kalmış toprak gibidir. Lâkin aşkı putlaştırma. Bir fâninin kapısında ömrünü tüketirken bâkî olanı unutma. Sev, fakat sevgin seni kendinden etmesin; aksine kendini bulmana vesile olsun. Bir insanı seviyorsan onunla birlikte iyiliğe yaklaş, merhamete yaklaş, hakikate yaklaş. Zira aşkın en güzel sureti, insanı Allah’tan uzaklaştıran değil, O’nu daha çok hatırlatan surettir.

Belki de gönül dediğin, aşk deyince suret alır; fakat hangi surete bürüneceğine insanın niyeti karar verir.