Adnan Yılmaz | 10 Kasım 2026
Adnan Yılmaz | 10 Kasım 2026
On bir yıl süren savaşlar bu memleketi yıkıntılar içinde bıraktı. Balkan Savaşları’ndan Lozan’a uzanan o yıllarda nice ocak söndü. Savaş bittiğinde de açlık ve sefalet milletin yakasını bırakmadı.
Mustafa Kemal Atatürk, işte bu şartlarda milletin bağımsızlık mücadelesine önderlik etti. Anadolu’da bir avuç toprağa sıkıştırılmak istenen Türkler, bağımsızlıklarını kazandılar ve onurlu bir barışla dünyaya kabul ettirdiler. O yıkıntıların arasından Türkiye Cumhuriyeti Devleti doğdu.
Millî Mücadele’yi yürüten Büyük Millet Meclisi, daha savaş sürerken egemenliğin kime ait olduğunu ilan etti. 1921 Anayasası’nın ilk cümlesi açıktı. “Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir.” Sarayda iktidar verasetle el değiştiriyordu. Meclis ise yetkisini milletin iradesinden alıyordu. 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. 29 Ekim 1923’te devletin yönetim biçimi Cumhuriyet olarak anayasaya yazıldı. Atatürk, Nutuk’un sonunda bağımsızlığı ve Cumhuriyeti koruma görevini gençliğe verdi. Bu görev, milletin kendi geleceğine sahip çıkma sorumluluğudur.
Ulus Devlet: Coğrafyamızın ve Bağımsızlığımızın Çimentosu
Çevremizdeki çatışmalara baktığımızda, Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu laik ve üniter ulus devletin toplumsal barışımız için ne ifade ettiğini daha iyi görüyoruz. Bu yapının çimentosu ortak yurttaşlıktır. Emperyalist odakların Ortadoğu’da etnik ve mezhepsel farklılıkları körükleyen politikaları bölgedeki çatışmaları derinleştirdi. Türkiye’yi bu çatışmaların dışında tutan başlıca dayanaklardan biri ulus devlet yapısıdır. Bu yapı, yurttaşları bir hanedana ya da dinî aidiyete göre ayırmadan eşit bir yurttaşlık bağıyla bir araya getirir.
Bugün kimi çevreler dini öne sürerek Atatürk’e hakaret ediyor ve Cumhuriyet karşıtlığına zemin hazırlıyor. Hakaretle tarih yazılmaz. Üniter yapıyı ve ortak yurttaşlık bağını zayıflatmak, ulus devletin dayanağını sarsar. Bu da emperyalizmin bölgedeki parçalama politikalarına alan açar. Yeni Osmanlıcılık adına hanedanın geçmişinden bugüne bir iktidar hakkı çıkarmaya çalışanlara, Osmanoğulları ailesinden iki ismin sözlerini hatırlatmak isterim.
Hanedandan Tanıklar
Şehzade Ertuğrul Osman Osmanoğlu:
|
“CUMHURİYET YÖNETİMİ OLMASI LAZIM. HER BİR TÜRK’ÜN ATATÜRK’E BORCU VARDIR, BENİM DE VARDIR…” |
Osmanlı Hanedanı’ndan II. Abdülhamid’in torunu Şehzade Ertuğrul Osman Osmanoğlu, 1999’da New York’ta Güneri Cıvaoğlu’nun hazırlayıp sunduğu “Durum” programına konuk oldu. Resmî hanedan defterine kayıtlı olan Ertuğrul Osman Efendi, bu söyleşide Atatürk ve Cumhuriyet hakkındaki görüşlerini anlattı.
“Atatürk’le ilgili olarak ne düşünüyorsunuz?” sorusuna şu yanıtı verdi. “Her bir Türk’ün Atatürk’e borcu vardır. Benim de vardır. Bu memleketi kurtaran O’dur. O olmasaydı Allah bilir neler olurdu…” “Cumhuriyet ile ilgili ne düşünüyorsunuz?” sorusunu da şöyle yanıtladı. “Bence Türkiye’de Cumhuriyet yönetimi olması lazım. Karışıklık olduğu zaman birisi çıkıp idareyi ele almalı fakat hanedandan olamaz. Çünkü hanedanlar bizde de bitti. İngiliz Hanedanlığı bugün bir lüksten ibarettir. Hanedan mensupları orayı idare eden adamlar değil…”
Şehzade Osman Bayezid Efendi:
|
“ATATÜRK; TÜRKİYE’Yİ, ANADOLU’DA BİR AVUÇ TOPRAĞA SIKIŞTIRILMAKTAN KURTARDI.” |
Osmanlı padişahı Sultan Abdülmecid’in torunu Şehzade Osman Bayezid Efendi de Atatürk’ü şu sözlerle anlattı.
“O, Türkiye’yi, Anadolu’da bir avuç toprağa sıkıştırılmaktan kurtardı. Annemden Türkiye hakkında hiçbir zaman kötü bir şey duymadım. Türkiye’yi çok seviyordu, sürgün kalkınca Türkiye’ye döndü.”
Savaşın Ardından Barışı Kurmak
Mustafa Kemal Paşa’nın yürüttüğü mücadele, savaş henüz sona ermeden Moskova’nın da dikkatini çekti. Ankara’ya gönderilen Sovyet temsilcisi Semyon Aralov, yola çıkmadan önce Lenin’le yaptığı görüşmeyi anılarında anlatır. Lenin’e göre Mustafa Kemal sosyalist değildi. İleri görüşlü bir önder ve yetkin bir örgütçüydü. Anadolu’daki mücadele ise emperyalist yağmaya karşı bir millî kurtuluş savaşıydı.
Savaştan barışa nasıl geçildiğini Atina’dan gelen bir mektup anlatıyor. Bir zamanlar Yunanistan’ın Anadolu siyasetini yöneten Elefterios Venizelos, 12 Ocak 1934’te Nobel Komitesine yazdı. Mektubunda Mustafa Kemal Paşa’yı Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterdi. Yeni Türkiye’nin kuruluşunu ve Türk–Yunan yakınlaşmasının bölge barışına katkısını anlattı. Mektuba asıl ağırlığını, daha birkaç yıl önce savaşmış iki ülkenin dostluk kurabilmesi veriyor.
Winston Churchill, Atatürk’ün ölümünün ardından 15 Aralık 1938’de bir yazı yayımladı. Cenazedeki gözyaşlarını, modern Türkiye’nin kurucusuna duyulan derin saygının bir işareti olarak gördü. 1915’te Çanakkale’yi denizden geçemeyen İngiliz Donanması’nın başında Donanma Bakanı olarak bulunuyordu. Mustafa Kemal Paşa’nın askerî gücünü o savaşta görmüştü. Churchill, 1922’deki Çanakkale Boğazı bunalımında da İngiltere’nin yeni bir büyük savaşa girmesini istemedi. Geçmişte savaşta karşı karşıya gelen bir devlet adamının bu satırları yazmış olması, sözlerine ayrı bir ağırlık veriyor.
Cumhuriyetin Dünyadaki Yankısı
Atatürk’ün ölümünün 25. yılında John F. Kennedy bir anma mesajı yayımladı. Mesajında Atatürk’ün askerî dehasını, modern dünyayı kavrayışını ve Türk milletine verdiği ilhamı vurguladı. Hindistan Başbakanı Cevahirlal Nehru, gençliğinde Kemal Paşa’yı kahramanı olarak gördüğünü söyledi. Nikita Kruşçev, Türkiye Cumhuriyeti’nin başka halkların bağımsızlık mücadelelerine ışık tuttuğunu belirtti. Pakistan Cumhurbaşkanı Muhammed Eyüp Han da Atatürk’ü çağların en büyük önderleri arasında saydı.
Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle, 1968’de Ankara’ya geldiğinde Anıtkabir özel defterine şu notu yazdı. “İnsan için şan ve şereflerin en büyüğü milletini yeni bir hayata kavuşturmaktır. İşte Atatürk bunu yapmıştır.”
Dünya Liderleri ve Düşünürlerinin Gözünden Atatürk
Aşağıdaki sözler, farklı dönemlerde devlet adamlarına, yazarlara ve düşünürlere atfedilen değerlendirmelerden oluşuyor.
Aristide Briand (Fransa Başbakanı, 1921): “Dağ başındaki haydutlar diye isimlendirdiğiniz kahraman Mustafa Kemal ve O'nun tüm askerleri burada olsalardı, teker teker hepsinin heykellerini dikerdik. Böylesine kahraman bir antlaşma imzalamaktan gurur duyuyorum.”
Vladimir İliç Lenin (Sovyetler Birliği Lideri, 1921): “Mustafa Kemal sosyalist değildi. Fakat görülüyor ki iyi bir teşkilatçı, yüksek anlayışlı, ilerici ve akıllı bir önderdir. O, soygunculara karşı bir kurtuluş savaşı yapıyor. Emperyalistlerin gururunu kıracağına olan inancım tamdır.”
Muhammed Ali Cinnah (Pakistan'ın Kurucusu, 11 Eylül 1922): “Mustafa Kemal ve Türkler ki, kendileri için hazırlanan tabutu yayılmacıların başına geçirmişlerdir. Şimdi dünyada başlarına tabutlar geçirilecek başkaları da benzer sonuçlara hazırlanmalıdırlar.”
David Lloyd George (İngiltere Başbakanı, 1922): “Yüzyıllar nadir olarak dahi yetiştirir. Şu talihsizliğimize bakın ki o büyük dahi çağımızda Türk Milleti'ne nasip oldu. Mustafa Kemal'in dehasına karşı elden ne gelirdi?”
Ernest Hemingway (Amerikalı Yazar, 1922): “Mudanya’da Batı ile Doğu karşı karşıya geldi. İsmet Paşa'yla görüşecek Müttefik generallerini taşıyan İngiliz sancak gemisi Iron Duke'ın kulelerine rağmen, Batılılar buraya barış dilenmeye geliyordu... Çünkü Mustafa Kemal, Yunanlıları silip süpürmüştü.”
Sir Charles Townshend (İngiliz Generali, 1922): “Ben şimdiye kadar on beş hükümdar ve cumhurbaşkanı ile görüştüm. Bu geceki kadar ezildiğimi hatırlamıyorum. Mustafa Kemal'de büyük bir ruh kudretinin esrarı var.”
Claude Farrère (Fransız Romancı ve Diplomat, 1930): “Sevr'den sonra Türkiye'nin öldüğünü sanmıştım. Ama Türkiye yaşıyor; hem de Mustafa Kemal başına geçeli beri öylesine canlı yaşıyor ki... O, savaşı kazandığı gibi barışı da en mükemmel şekilde yapacaktır.”
Édouard Herriot (Fransa Eski Başbakanı, 1933): “Siz bir Halifeyi kovdunuz ve gerçek anlamıyla laik bir devlet kurdunuz. Dehanızın en büyük eseri laik bir Türkiye yaratmak olmuştur.”
Eleftherios Venizelos (Yunanistan Başbakanı, 1933): “Bir ulusun hayatında bu kadar az sürede bu denli kökten değişiklik pek seyrek gerçekleşir... Bu olağanüstü işleri yapanlar büyük adam niteliğine hak kazanmışlardır.”
Franklin D. Roosevelt (ABD Başkanı, 1937-1938): “Avrupa'nın en değerli ve ilgi çekici devlet adamı Boğazların gerisinde, Ankara'da yaşamaktadır. Kader, zamanımızın bu en dikkate değer şahsiyetini ziyaret etmeme izin vermedi...”
W. Somerset Maugham (İngiliz Yazar, 1953): “Bir insanın değerinin ölçüsü, üstünlüğünü dostuna düşmanına kabul ettirebilmesindedir. Atatürk bu yüceliğe ermiş dâhilerden biridir.”
Dwight D. Eisenhower (ABD Başkanı, 1953): “Türk birliğinin ve ilerleyişinin mimarı Atatürk'ün hatırasını anmak, dünyadaki tüm hür insanlara ilham kaynağı olan çok yerinde bir saygıdır.”
Muhammed Ali Cinnah (Pakistan'ın Kurucusu, 1954): “O, Türkiye'yi kurmakla Müslümanların seslerini duyuracak kudrette olduğunu ispat etti. Kemal Atatürk'ün ölümüyle Müslüman dünyası en büyük kahramanını kaybetmiştir.”
Muhammed İkbal (Pakistan Millî Şairi, 1958): “Bizim aslımız rengi uçmuş bir kıvılcım iken O'nun bakışıyla cihanı kaplayan ve aydınlatan bir güneş haline geldi.”
Lord Kinross (İngiliz Biyografici ve Yazar, 1960): “Atatürk’ü diğer yöneticilerden ayıran nokta, kendisinden ötesini, 20-30 yıl ilerisini görerek hareket etmesiydi.”
Ludwig Erhard (Batı Almanya Başbakanı, 1963): “Atatürk, daima Türkiye ile Avrupa arasında sıkı bağlar kurmaya çalışmış büyük bir devlet adamıdır.”
Joseph Luns (Hollanda Dışişleri Bakanı, 1963): “Bugün Türkiye'nin Avrupa Ortak Pazarı'na girebilecek güce erişmesini sağlayan modern ekonominin temelini atan O'dur.”
General Douglas MacArthur (ABD Uzak Doğu Kuvvetleri Başkomutanı, 1963): “Asker-devlet adamı, çağımızın en büyük liderlerinden biriydi. Türklere kendine güvenme duygusunu verdi.”
Kurt Georg Kiesinger (Federal Almanya Başbaşkanı, 1968): “O büyük bir devlet adamıydı; çünkü ölçüyü korumasını bildi ve eserini tehlikeye sokacak sınırları aşmadı.”
Bir Saygı ve Vefa Örneği: Azerbaycan
Bu saygının Türk dünyasındaki bir örneğini Azerbaycan 2020’de gösterdi. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, başlangıçta 10 Kasım olarak belirlenen Zafer Günü’nü 8 Kasım’a aldı. Azerbaycan makamları, kararda 10 Kasım’ın Türkiye’de Atatürk’ü anma günü olmasını gözettiklerini açıkladı. 8 Kasım, Şuşa’nın işgalden kurtarıldığı gün olduğu için Azerbaycan açısından da anlam taşıyordu.
Sonuç ve Emanet
10 Kasım’da Atatürk’ümüzü aramızdan ayrılışının 88. yılında anarken Cumhuriyetin bize yüklediği sorumluluğu da hatırlıyorum. Bağımsızlık uğruna verilen mücadelenin hakkını, milletin egemenliğine, yurttaşların eşitliğine ve ulus devletimizin bütünlüğüne sahip çıkarak verebiliriz. Atatürk’ün emanetini gelecek kuşaklara taşımak için kararlarımızı kendi irademizle vermeli, aklı ve bilimi yol gösterici saymalıyız.
Mustafa Kemal Atatürk’ümüze saygıyla…
